BDU-nun İqtisadi Nəzəriyyə ixtisasının rəsmi saytı (C)

Neft və qeyri-neft strukturunun inkişafının tədiyə balansına təsiri

Roman — Sat, 29 May 2010 14:10:35 GMT

3.1 Neft və qeyri-neft strukturunun inkişafının tədiyə balansına təsirinin qiymətləndirilməsi
Azərbaycan XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq, dünyanın neft istehsal edən qabaqcıl ölkələri sırasına daxil edilmişdir. Artıq Azərbaycan nefti dünya bazarına axıdılır, bağlanmış müqavilələr əsasında yeni quyular qazılır, dənizin dibindən çıxarılan ''qara qızılın''ın miqdarı günbəgün artır. Neft gəlirlərinin sürətli artımı neft sektorunu ölkə iqtisadiyyatının həlledici sahəsinə çevirib. Bir tərəfdən neft hasilatı və satışı sahəsində əldə olunan nailiyyətlər, digər tərəfdən dünya bazarında neftin satış qiymətinin yüksəlməsi ölkədə makroiqtisadi göstəricilərin (ÜDM-ə və büdcə gəlirlərinə, xarici ticarət dövriyyəsinə və s.) dinamik artımına olduqca ciddi təsir göstərib. 2003-2004-cü illərdə xam neft hasilatının həcmi 20 milyon ton, sonradan isə 40-50 milyon tona çatıb. 2010-2015-ci illərdə isə illik neft hasilatının həcmi azı 60-70 milyon ton təşkil edəcəkdir.
Tədiyə balansında neft sektorunun və ordan gələn gəlirlərin rolu çox böyük olduğuna görə, onun tərtibi zamanı neft və qeyri-neft sektoru ayrı-ayrılıqda əks olunur. Neft gəlirlərinin sürətli artımı neft sektorunu ölkə iqtisadiyyatının həlledici sahəsinə çevirib. Bunu tədiyə balansını təhlil etdiyimiz zaman asanlıqla görə bilərik. Belə ki, xarici ticarət balansına təşkil edən malların ixracı bölməsində neft və qeyri-neft sektorunda kəskin fərqi müşahidə etmək olar. Tədqiq etdiyim illərdə Azərbayxan Respublikasının ixracında əsas yeri (90-95%) neft sektoru tutur. Bir tərəfdən neft hasilatı və satışı sahəsində əldə olunan nailiyyətlər, digər tərəfdən dünya bazarında neftin satış qiymətinin yüksəlməsi ölkədə makroiqtisadi göstəricilərin (ÜDM-ə və büdcə gəlirlərinə, xarici ticarət dövriyyəsinə və s.) dinamik artımına olduqca ciddi təsir göstərib. Bu tendensiya 2008-ci ilə qədər davam edmişdir. Son ildə isə maliyyə böhranının kəskinləşməsi ixraca da təsirsiz ötüşməmiş və ixrac 30.5 mlrd $-dan 2007-ci ilin səviyyəsinə yəni 21 mlrd $-a düşmüşdür. Neftin qiymətinin düşməsi ilə əlaqədar neft sektorunda məhsulun həcmi eyni qalsada gəlirlərdə kəskin azalma (29 mlrd $-dan, 19 mlrd $-a) müşahidə edilmişdir. Qeyri-neft sektorunda da 2005-08-ci illərdə analoji artımı görmək olar, lakin bu artım və həcm arzu olunan səviyyədə olmamışdır. 2009-ci ildə isə qeyri-neft sektorunda keçən illə müqayisədə azalma (1.4 mlrd dollardan 1.1 mlrd dollra) gözə çarpmışdır.
Malların idxalı bölməsində isə əsasən qeyri neft sektoru öndə gedir. Neft sektorunu payı isə ildən-ilə azalmaqdadır (40%-dən 9%-ə). Neft sektorunun payının belə kəskin azalmasına səbəb, neft sektorunun böyük həcmdə azalması deyil, qeryi-neft sektorunun kəskin artmasıdır. Idxal məhsullarında artım da 2008-ci ilə qədər davam etmiş və 2009-cu ildən artım nisbətən azalmış 6,5 mlrd $-dan, 5,8 mlrd $-a enmişdir. Azərbaycanın ixdalının əsas hissəsini ərzaq və kənd təsərüfatı məhsulları, müasir elmi texniki qurğular, nəqliyyat və s. tutur.
Neft Azərbaycanın gələcəyidir. Azərbaycanın böyük neft və qaz sərvətlərinə malik olması xalqımızın xoşbəxtliyidir və bu gün üçün, gələcək üçün, xalqımızın yaxşı yaşaması üçün, ölkəmizin inkişaf etməsi üçün ən əsas amildir.

AntiBöhran

Roman — Sat, 29 May 2010 14:07:00 GMT

3.2 Antiböhran tədbirlərinin tədiyə balansına təsirinin təhlili və qiymətləndirilməsi
Maliyyə böhranının təsirləri, dünya maliyyə bazarında baş verən dəyişikliklər, neftin qiymətinin kəskin ucuzlaşması, bir sıra ölkələrdə iri bankların və şirkətlərin müflisləşməsi kütləvi işsizliyə, dünya iqtisadiyyatının durğunluq dövrünü yaşamasına və nəticə etibarı ilə qlobal iqtisadiyyatın tənəzzül dövrünə keçməsinə səbəb olmuşdur.
Böhranın qarşısını almaq və onun təsirini minimallaşdırmaq üçün antiböhran tədbirləri görülür, dünyanın aparıcı dövlətləri tərəfindən istehsalı bərpa etmək və bankları risklərdən qorumaq üçün maliyyə yardımları göstərilir.
2008-ci ildə Azərbaycanın maliyyə sektoru tərəfindən görülən bir sıra adekvat tədbirlər: Mərkəzi Bankın pul siyasətinin yumşaldılması, faiz dərəcələrinin bir neçə dəfə aşağı salınması, məzənnə siyasətində dəyişkənliyin sabitliyin təmin edilməsinə yönəldilməsi və ehtiyat tələblərinin faizlərinin aşağı salınması nəticəsində ümumilikdə bankların vəziyyətinin sabitləşməsinə, likvidliyinin dayanıqlılığına nail olunmuşdur.
Dünya Bankının məlumatına görə, 2008-ci ilin ikinci yarısından başlayan qlobal iqtisadi böhran Azərbaycana pul daxilolmalarını kəskin şəkildə azaltmışdır. Əsasən Rusiyadan daxil olan pulların 2009-cu ilin sonuna kimi daha 10 faiz azalacağı gözlənilir. DB-nin məlumatına görə, bu proses nəinki Azərbaycanda, eləcə də dünyanın əksər ölkələrində baş verir. Belə ki, 2009-cu ildə xarici ölkələrdə işləyənlərin vətənə göndərdiyi pullar təqribən 7-10 faiz azalmışdır.
Qlobal böhranın ölkə iqtisadiyyatına təsirini minimuma endirmək üçün 2008-ci ilin sonlarından başlanan pul siyasətinin yumşaldılması davam etdirilmişdir. Ölkədə inflyasiya gözləntilərinin azalmasını nəzərə alaraq və işgüzar fəallığın yüksəldilməsi məqsədilə hesabat dövrü ərzində uçot dərəcəsi 8%-dən 3%-ə, faiz dəhlizinin yuxarı həddi isə 13%-dən 8%-ə endirilmişdir. Məcburi ehtiyat normaları 6%-dən 0.5%-ə salınmışdır. Beləliklə, qlobal maliyyə böhranının (2008) yayılması kontekstində Azərbaycanda maliyyə sabitliyi qorunub saxlanılması ilə səciyyələnmış, bank sistemində sabitlik və artım dinamikası təmin olunmuşdur. Xüsusilə Azərbaycan Mərkəzi Bankının məzənnə siyasəti makroiqtisadi sabitliyin qorunmasında təqdirəlayiqdir. Nəzərə alsaq ki, yalnız 2009-cu ilin I rübundə Rus rublunun devalvasiya səviyyəsi 12%, Türk lirəsi 10%, Qazax təngəsi 20%, Ukrayna qrivnası 54%, Belarus rublu 34% və Erməni dramı 20% təşkil etdiyi halda, Azərbaycan Manatının ABŞ dollarına qarşı məzənnəsi il ərzində 5,2 % möhkəmlənmişdir.
İl ərzində bank sektorunun aktivləri 52,7% (müqayisə üçün 2007-ci ildə -78%), kapital 47,8% (93%), iqtisadiyyata kreditlər isə 53,5% (98%) artmışdır. Bank aktivlərinin ÜDM-ə nisbəti ilin əvvəlindəki 25,1%-dən 27%-ə (qeyri-neft ÜDM-ə müvafiq olaraq 70,5%-dən 69,6%-ə), kapitalın ÜDM nisbəti 3,8%-dən 3,9%-ə (qeyri-neft ÜDM-ə nisbətən 10,6%-dən 10,1%-ə), iqtisadiyyata kreditlərin ÜDM-ə nisbəti 17%-dən 18,4%-ə (qeyri-neft ÜDM-ə nisbətən 47,8%-dən 47,4%-ə) yüksəlmişdir. Dünya maliyyə böhranının təsirlərinə baxmayaq, Azərbaycanın bank sistemində mülkiyyətçi və yeni investorların əlavə vəsaitləri hesabına il ərzində xarici sərmayələrin həcmində 57% artım olmuş və 01.01.2009-cu il tarixinə 159 mln.manat (bank sisteminin məcmu nizamnamə kapitalının 16%-i) təşkil etmişdir.
Banklara inamın artırılması yolunda ən inamlı addımlardan biri də Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 08 may 2009-cu il tarixdə “Əmanətlərin sığortalanması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda əlavə və dəyişikliklərin edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Qanununu qəbul etməsidir.
Qəbul olunmuş Qanuna əsasən, illik faiz dərəcəsinin yuxarı həddini Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı ilə razılaşdırmaqla Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun Himayəçilik Şurası müəyyən edir. 10 iyun 2009-cu il tarixdə keçirilmiş növbədənkənar iclasda Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun Himayəçilik Şurası qorunan əmanətlər üzrə illik faiz dərəcəsinin yuxarı həddini Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı ilə razılaşdırmaqla 15 faiz müəyyən etdi. Qanuna edilmiş dəyişikliyə əsasən, kompensasiya məbləğinin maksimum həddi 30 min manatdır. Əmanətçilər əmanətlərin sığortalanması üçün heç bir ödəniş etmirlər. Sığorta haqları yalnız banklar tərəfindən ödənilir. Bundan başqa, Qanuna dəyişikliyə uyğun olaraq hər hansı iştirakçı bankda sığorta hadisəsi baş verərsə, əmanətçilər sığortalanmış əmanətlər üzrə əmanətin 100%-i həcmində və maksimum 30.000 min manat məbləğində kompensasiya ala biləcəklər. Qeyd etmək lazımdır ki, bu, MDB məkanında ən yüksək kompensasiya məbləğidir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Qazaxıstanda kompensasiya məbləği 33 min, Rusiyada isə 25 min ABŞ dolları təşkil edir.
Bu kimi antiböhran tədbirlərinə baxmayaraq, Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) valyuta ehtiyatları azalmışdır. Belə ki, bankın sərəncamında olan rəsmi valyuta ehtiyatlarının həcmi 2010-cu ilin fevral ayının 1-nə 5139,5 milyon ABŞ dolları təşkil edib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 836,4 milyon dollar və ya 14 faiz azdır. Qeyd edək ki, ötən ilin ilk 4 ayında azalmalar daha kəskin olmuşdu, sonrakı dövrdə müəyyən dərəcədə baş verən dəyişikliklə bağlı olaraq avqust ayında valyuta ehtiyatları tədricən artıb. Dekabr və yanvar aylarında isə yenidən azalma baş verib. Mərkəzi Bank, artıq xeyli müddətdir ki, manatın kursunun qorunub saxlanması siyasəti yürüdür. Bu siyasətin həyata keçirilməsi üçün isə o, müəyyən məbləğ ehtiyatlarından keçməli olur. Belə ki, 2009-cu ildə manatın dollara nisbətən məzənnəsinin saxlanmasına Mərkəzi Bank 1,26 mlrd. ABŞ dolları xərcləmişdir ki, bunun da 1 mlrd. dolları birinci rübə təsadüf etmişdir . Bu hal isə, istər-istəməz, bankın valyuta ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxarmalı idi. Cari ilin ilk ayında da analoji azalma cüzi də olsa özünü göstərib. Proseslərin belə davam etməsi valyuta ehtiyatlarının cari ildə də azalma tendensiyası ilə gedəcəyindən xəbər verir. Düzdür, onun 2009-cu ildəki qədər azalacağı inandırıcı görünmür, amma bütün hallarda azalma baş verəcək. Sözügedən ehtiyatların azalması iki faktorla bağlıdır . Mərkəzi Bank 2008-ci ilin sonlarından başlayaraq manatın dollara nisbətdə məzənnəsini qoruyub saxlamaq üçün valyuta ehtiyatlarına intervensiya etməyə başlayıb. Bu isə Mərkəzi Bankın ehtiyatlarının bir qisminin məhz manatın məzənnəsinin qorunub saxlanması üçün istifadə edilməsinə gətirib çıxardı. Digər məqam isə onunla bağlıdır ki, Mərkəzi Bankın valyuta səbəti əksər hallarda onun itkilərlə üzləşməsinə gətirib çıxarıb. Dolların məzənnəsi azalan zaman ehtiyatların təxminən 80 faizi məhz bu valyuta ilə saxlanırdı. Adətən Mərkəzi Bank, məzənnələrin dəyişməsinə uyğun olaraq, öz valyuta ehtiyatlarını müxtəlif valyutalar üzrə bölüşdürür, bu da son nəticədə itkilərin yaranmasına gətirib çıxarır.
Bütün hallarda bu itkilər iqtisadiyyatımıza öz mənfi təsirini göstərir və bizim bir çox iqtisadi lahiyələrimizin reallaşmasına maneə yaradır. M. Roman

Oil Academy

Roman — Sun, 03 May 2009 09:32:38 GMT

Mən iqtisadi Nəzəriyyə qrupu

adında Azərbaycan Dövlət neft

Akademiyasında ölənlərə rəhmət,

yaxınklarına isə Allahdan səbr

diləyirəm. Bu hadisə hamımızın

qəlbində silinməz bir iz qoydu.

Allah rəhmət eləsin

Daxil ol AMMA ENTER olma

Roman — Tue, 21 Apr 2009 14:19:56 GMT

Bügün Fakültəmizin fəallarından sayıla biləcək bir şəxsin TOY günüdür.

Hamımızın Gözəl tanıdığı Daxil bəyin bügün həyatında çox məsuliyyətli bir

andır. BU günun vacibliyini nəzərə alaraq onu düyün günün münasibəti ilə

İQtisadi nəzəriyyə (1554) qrupu adından təbrik edirəm. Xoşbəxt və ağıllı ol.

Hörmətlə M. Roman

Aygun xanım tebrik edirik. Xoşbext olun

Roman — Tue, 21 Apr 2009 14:12:00 GMT

Qrupumuzun ən fəal və hamının hörmət bəslədiyi bir şəxsin,

Aygun xanımın toyu münasibəti ilə onu bütün qrup adından və

xüsusi ilə öz adımdan səmimi qəlbdən təbrik edir, ona

gələcək ailə həayıtında yalnız uğur dolu günlər arzu edirəm.

Hörmətlə Roman Mammadzadə

xoşbəxt ol

Novruz Bayramı party-si

Roman — Sat, 14 Mar 2009 13:11:11 GMT

Salam Mənim tələbə

həmkarlarım.

Mən Sizi Mart ayının 17-

sində Novruz Bayramı ilə

əlaqədar,

Kaktus restoranında keçiriləcək

partiyə dəvət edirəm.

Hörmətlə Roman.

(Burada yalnız Qrup_1554-ün

tələbələri iştirak edə bilər) .

Qlobal iqtisadi böhranın artıq ikinci merhelesi başlayıb

Roman — Wed, 04 Mar 2009 17:39:26 GMT

Bütün dünya 64 ilin ən ağır iqtisadi böhranı ilə üzləşib.

Proqnozların əksinə olaraq, dünyanın əksər ölkələrində

iqtisadi inkişafın səviyyəsi daha da aşağı düşüb.

Qlobal iqtisadi böhranın artıq ikinci mərhələsi başlayıb.

Mütəxəssislərin fikrincə, vəsait çatışmazlığı ilə müşahidə

olunan maliyyə böhranı səngiyir və öz yerini

daha ağır olan istehsal böhranına verir.
Başqa sözlə, böhran maliyyə sektorundan istehsala keçib.

Böhranın bu mərhələsi daha ciddi problem yaradır. Son vaxtlar dünyanın əksər ölkələrində avtomobil, elektrotexnika, yüngül sənaye müəssisələrinin müflisləşməsi, daşınmaz əmlak bazarında baş verən durğunluq kütləvi işsizliyə gətirib çıxaran amillər sayılır. Təsadüfi deyil ki, böhran daha çox əməktutumlu sahələrə təsir edir və kütləvi işsizlik qeydə alınır. Dünyada istehlakın azalma prosesləri daha da ağırlaşdırır.
Hələlik problemlə daha ciddi mübarizə aparan Amerika hökuməti iqtisadiyyata milyardlarla dollar ayırsa da, ortada nəticələr yoxdur. Prezident Barak Obama 787 milyard dollarlıq stimul paketini bir həftə əvvəl imzalayıb. Amma ekspertlər hesab edir ki, bu sənəd ciddi dəyişikliklər vəd etmir.
Avropada da vəziyyət gərgindir. Ötən ilin sonuncu rübündə Avropa ölkələrində ümumi daxili məhsulun həcmi 1,5 faiz azalıb. Xüsusilə də Avropa iqtisadiyyatının aparıcı ölkələri- Almaniya, Fransa və İtaliyada geriləmə gözləniləndən də çox olub. Amma böyük yeddilik ölkələrinin liderləri hesab edir ki, qlobal maliyyə böhranı ən azı bu ilin sonuna kimi davam edəcək. Köhnə qitədə iqtisadi artım yalnız ilin sonunda bərpa edilə bilər.
Bütün bunların fonunda mütəxəssislər Azərbaycan iqtisadiyyatının böhranın ikinci mərhələsindən qorunduğunu bildirir. Dünya Bankının mütəxəssisləri hesab edir ki, böhranın ilk mərhələsi dünya ölkələrinin çoxunda problem yaratsa da, Azərbaycanın maliyyə-bank sektorunda böhranın təsirləri zəif müşahidə olunub. Dünya Bankının Azərbaycan üzrə nümayəndəsi Qriqori Yeceyçak bildirib ki, uzunmüddətli perspektivdə Azərbaycanın bu böhranın təsirindən kənar olacağını ehtimal etmək sadəlövhlük olardı: «Biz neftin qiymətinin enməsinin şahidiyik. Bundan əlavə, Azərbaycanın ixrac məhsullarına tələbat, xaricdə çalışan azərbaycanlı miqrantların ölkəyə göndərdiyi vəsait azalır. Bütün bunlar respublika iqtisadiyyatına öz təsirini hələ göstərəcək».
Azərbaycanda isə fərqli düşünürlər. Maliyyə-sığorta şirkətləri böhranın təsirlərinin tam sovuşmadığı qənaətindədir. Son vaxtlar mənzillərlə yanaşı, avtomobil satışının azalması sığorta şirkətlərinin gəlirlərinə təsir edib. İndi şirkətlər bazara yeni məhsullar çıxarmaqla bu təsirlərdən mümkün qədər qorunmağa çalışır. Azərbaycan Sığortaçılar Asossiasiyasının prezidenti Cəmil Məlikov bildirib ki, vəziyyətdən çıxış yolu kimi digər sığorta növləri təklif ediləcək və bununla yanaşı, maarifləndirici tədbirlər görüləcək.
Beynəlxalq fondların və donorların vəsaitlərinin azalması, eləcə də ehtiyatlı davranışı yerli qeyri-bank təşkilatlarının kredit portfelinin artım sürətini on dəfələrlə aşağı salıb. Onlar əvvəllər kredit ayırmadığı təşkilatlara ümumiyyətlə pul vermirlər. Azərbaycan Mikromaliyyə Assosiasiyasının icraçı direktoru Jalə Hacıyeva bildirib ki, hazırda Azərbaycana böhranın necə təsir etdiyini demək mümkün deyil: «Bank olmayan təşkilatlara tövsiyə odur ki, istehlak kreditləri və böyük biznes kreditlərindən uzaq olsunlar».
İndi əsas hədəf bu problemlərin istehsala təsirini mümkün qədər azaltmaqdır. Ölkənin iri şirkətləri maliyyə böhranı nəticəsində istehsalı 25 faizə qədər azaltdığını bəyan edirlər. Vəziyyətdən çıxmaq üçün sahibkarlar özləri xilas paketi hazırlayıb. Sahibkarlar Konfederasiyası bəyan edir ki, böhran daha çox əmək tutumlu sahələrə xüsusilə tikinti, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı, mebel istehsalı, elektrotexnika məhsullarının satışı və banklara təsir etdiyindən bu müəssisələrin siyahısı tutulmalı, işçilərinin sayı 2 mindən çox olan şirkətlərə birbaşa maliyyə yardımları göstərilməlidir.
İş adamları böhran dövründə vergi və sosial sığorta tətilləri verilməsini təklif edirlər. Sahibkarlığa Kömək Milli Fondundan ayrılan güzəştli kreditlərin 80 milyon manatdan 1 milyard manata çatdırılması da təkliflərə daxil edilib. Üstəlik, iş adamları vaxtı çatmış kreditlərin fonda qaytarılmasını böhran başa çatanadək təxirə salınmasını istəyir, ixrac yönümlü müəssisələrin dəstəklənməsini vacib sayan konfederasiya, kənd təsərrüfatı məhsulları emal edən müəssisələrin fermerlər kimi vergilərdən azad olunmasını təklif edirlər. Həmçinin, sahibkarlar yerli istehsalçılara enerjidaşıyıcılarının 50 faiz güzəştlə satılmasını istəyirlər.
Sahibkarlar Konfederasiyasının prezidenti Ələkbər Məmmədov bildirib ki, bazara ucuz mallar daxil olduğu təqdirdə, ixrac edən sahibkarlar həm keyfiyyətli, həm də ucuz mal çıxarmalıdır: «Maya dəyərinə çəkilən xərclər aşağı düşməlidir. Burada da əsas xərci məhz enerjidaşıyıcılarının üzərinə düşür».
Dünyada baş verən proseslərin dövlət büdcəsinin parametrlərinə müəyyən təsirləri olacaq. Lakin Azərbaycanın infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, sosial proqramların icrasına yönələn bütün iri layihələr lazımi səviyyədə həyata keçiriləcək. Milli Məclisin iqtisadi siyasət məsələləri daimi komissiyasının sədri Ziyad Səmədzadə bildirib ki, maliyyə böhranı hökm sürdüyü bir vaxtda, banklar üzünü real sektora tərəf tutmalıdır. /ANS TV/

Miqrasiya proseslerinin idare olunmasında da “Bir pencere” prinsipi.

Roman — Wed, 04 Mar 2009 17:34:50 GMT

Prezident İlham Əliyev “Miqrasiya proseslərinin idarəolunmasında

“Bir pəncərə” prinsipinin tətbiqi haqqında” Fərman imzalayıb.

Miqrasiya idarəetmə mexanizminin təkmilləşdirilməsi.

Azərbaycana gələn əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan,

şəxslərə ölkə ərazisində qanuni əsaslarla yaşamaları və

əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaları üçün müvafiq icazələrin verilməsi.

onların yaşayış yeri üzrə qeydiyyata alınması prosedurunun sadələşdirilməsi,

bu sahədə şəffaflığın təmin edilməsi məqsədi ilə imzlanan Fərmana əsasən 2009-cu il iyulun 1-dən miqrasiya proseslərinin idarəolunmasında “bir pəncərə” prinsipi tətbiq ediləcək. “Bir pəncərə” prinsipi üzrə vahid dövlət orqanının səlahiyyətlərini Dövlət Miqrasiya Xidməti həyata keçirəcək.
“Bir pəncərə” prinsipinin tətbiqi ilə əlaqədar Dövlət Miqrasiya Xidməti Azərbaycana gələn əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə yaşamaq və işləmək üçün müvafiq icazələrin verilməsi, qeydiyyata alınması, onlarla bağlı digər məsələlərin həlli ilə məşğul olacaqdır.
Xidmət vahid miqrasiya məlumat sistemi vasitəsilə Azərbaycanda yaşayan və müvəqqəti olan əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin uçotunu aparacaq.
Fərmana əsasən, əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə Azərbaycan ərazisində müvəqqəti yaşamaq üçün icazələrin verilməsi ilə bağlı vəsatətlərə Dövlət Miqrasiya Xidməti tərəfindən 20 gün müddətində baxılacaq.
Nazirlər Kabineti bir ay müddətində əmək miqrasiyası kvotaları, əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə verilən çıxış və qayıdış vizalarının ləvğ edilməsi barədə təkliflərini Azərbaycan Prezidentinə təqdim edəcək.
Bundan əlavə, Nazirlər Kabineti qüvvədə olan qanunvericilik aktlarının bu Fərmana uyğunlaşdırılması barədə təkliflərini Prezidentə təqdim edəcək. /ANS PRESS/

Adam Smith

Roman — Mon, 02 Mar 2009 11:17:25 GMT

Adam Smit şotland iqtisadçısı və filosofudur.

klassik iqtisadi məktəbin banisidir. 5 iyun1723-cü ildə Edinburqşəhəri yaxınlığında anadan olub. İlk təhsilini yerli məktəblərdə aldıqdan sonra Qlazqouniversitetində təhsil alıb və burada Hatçesonun fikirlərindən bəhrələnib. 1740-1746-cı illərdə təhsilini Oksford UniversitetininBeylliol kollecində davam etdirib. 1748-ci ildə Edinburqda mühazirələr oxuyub. 1750-ci ildə Yum ilə tanış olur. 1751-ci ildə Qlazqo universitetində məntiq kafedrasına, 1751-ci ildən 1764-cü ilə qədər isə mənəvi fəlsəfə kafedrasına rəhbərlik edib. Gənc hersoq Bakleyin (Çarlz Taunzendin ögey oğlu) müəllimi olub. Onunla birlikdə Fransadasəyahətdə olduğu dövrdə Kene, Türqo, Nekker, Volter və D`Alamber kimi şəxslərlə görüşüb və "Xalqların Sərvəti" adlı elmi əsərini yazmağa başlayıb. Əsərdə Smit ictimai institutların təkamülünü və onların müasir dövr üçün quruluş prinsipini təsvir edir. 1759-cu ildə "Əxlaqi Hisslər Nəzəriyyəsi" adlı elmi əsəri çapdan çıxır. Bu əsərində o sübut edirdi ki, əxlaqi hisslər simpatiya hissindən yaranır və şüurla idarə edilir baxmayaraq ki, insanda əsas hərəkətverici qüvvə rolunu şəxsi mənafe və özünü saxlamaya yönəldilmiş hisslər oynayır. Hər kəsin daxilində "daxili insan" var və o insanın bütün hərəkətlərinə qiymət verir və şəxsi özünü mükəmməlləşdirməyə vadar edir. Sosial səviyyədə isə bu funksiyanı ictimai institutlar yerinə yetirirlər. 1766-cı ildə Smit Fransadanqayıdaraq Londondayaşamağa başlayır. Burada o lord Tauzendlə sıx əməkdaşlıq edir və kral cəmiyyətinə üzv seçilir. Burada o Börk, Səmuel Conson, Eduard Gibbon və Benjamin Franklin kimi şəxlərlə tanış olur. Sonra o öz əsas elmi əsərini yazmaq üçün Kerkoldidəki evinə qayıdır. 1773-cü ildə o Londona qayıdır. 1776-cı il 9 marttarixində onun məşhur "Xalqların Sərvətlərinin Təbiəti və Səbəbləri" adlı əsəri çıxır. Əsər 5 hissədən ibarət idi:

Əmək bölgüsüvə renta, əmək haqqıvə gəlir;
Kapital;
Avropanın inkişafının tarixi icmalı, Merkantilizminbir imtiyazlar sistemi kimi tənqidi;
Ticarət azadlığı;
Dövlətin gəlir və xərcləri.

Əsərdə həmçinin Smitin "gözəgörünməz əl" adlandırdığı rəqabət haqqında fikirləri də öz əksini tapmışdır. Smit rəqabəti bazar iqtisadiyyatının inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsi adlandırırdı. "Xalqların sərvəti" adlı əsəri çıxdıqdan sonra Smit Şotlandiyanın gömrük komissarı vəzifəsinə təyin edilir və Edinburq şəhərinə köçür. 1787-ci ildə Smit Qlazqo universitetinin fəxri rektoru adına layiq görülür. Adam Smit 17 iyul1790-cı ildə vəfat etmişdir.